Verhalen

#Me Too in een zeventiende-eeuws Gelders dorp (Hengelo Gld)

door Alice Garritsen                                                                                                www.oudhengelo.nl

Dit artikel (met andere illustraties) verscheen eerder in Gen., magazine voor familiegeschiedenis, jaargang 26, nr. 2, juni 2020, een uitgave van het CBG. Het is gebaseerd op mijn boek Een beerput die geen doofpot werd .

 

Dominee Henricus Rumpius kon zijn handen niet thuishouden en werd er in 1682 door zijn dienstmeid van beschuldigd dat hij haar zwanger had gemaakt. Voor zover bekend gaat het hier om het oudste geval van seksueel wangedrag door een kerkelijk ambtsdrager waarbij Justitie tot vervolging overging. De zaak kende alleen maar verliezers. 

Hengelo achterzijde kerk Achtiende eeuwse gravure FS.
Hengelo achterzijde van de Remigiuskerk. Achtiende eeuwse gravure. Foto: coll. F. Schreuder

 

Op 21 oktober 1682 liep dienstmeid Geertruij  Teunissen van het dorp Hengelo in de Gelderse Achterhoek naar Zutphen. Een afstand van vijftien kilometer. Dit om aan de ‘inspectoren’ van de classis Zutphen te vertellen dat dominee Henricus Rumpius, haar werkgever, haar zwanger had gemaakt. Deze classis was een van de regionale organen van de toenmalige Nederduitse Gereformeerde Kerk, de verre voorloper van de tegenwoordige Protestantse Kerk in Nederland, en inspectoren waren predikanten die speciaal belast waren met de controle op het functioneren van hun collega’s.

De dood van schoenmaker Hendrik Storteler (Hengelo Gld)

door Alice Garritsen.                                                                                              www.oudhengelo.nl

Een eerdere versie van dit artikel verscheen in OTGB - Oostgelders Tijdschrift voor Genealogie en Boerderijonderzoek 2020-2.
Een kortere versie staat in mijn boek 'Een beerput die geen doofpot werd; 1682-1688 het ontslag van dominee Rumpius'.
een Beerput die geen doofpot werd


Het zal je toch gebeuren. Word je als chirurgijn bij een patiënt geroepen, begint een van de aanwezigen daar je uit te schelden. Op jouw beurt laat je dat niet over je kant gaan, en dan opeens … overlijdt de ruziezoeker. Het gebeurde in Hengelo (Gld) op 15 juni 1687.

Die dag zijn in het huis van de molenaar een paar schoenmakers schoenen aan het maken voor molenaar Coop Hermsen alias Coop Muller en zijn vrouw Jantien Boeink alias Gotink. Die schoenmakers zijn Hendrik Storteler (ook geschreven als Stortelaer) uit Zelhem en zijn knechten Derk te Bockelaar en Wijnand Schreurs.

Terwijl ze aan het werk zijn, schiet de molenaarsknecht zichzelf per ongeluk met hagel inhet been. De molenaar laat meteen chirurgijn Theodorus Rumpius roepen. 

oude stander molen 1825 Möldersfluite
Molen De Olde Kaste in Hengelo (Gld.) (bron: Beeldbank Cultureel Erfgoed)  Kaart uit 1825 met daarop de plaats van de molen.

Twee voorvaders met een 'different' 

                                                                                                                    www.oudhengelo.nl
Dit artikel verscheen eerder in De Olde Kaste, uitgave van de Oudheidkundige Vereniging Hengelo (Gld) 2019-2

Door Alice Garritsen.

Oudejaarsdag 1749. Het is een mooie winterdag, dus de Hengelose Henricus Eggink besluit zijn dochter Theodora in Steenderen te bezoeken. Zij is daar de uitbaatster van het huis waar de Zwaan uithangt, oftewel café De Zwaan. Hij treft er Esken Huetink. Die woont iets buiten dat dorp en is er tijdens zijn ommetje na het middagmaal even neergestreken om rustig een pijp te roken. Beide mannen zijn zo rond de 65 jaar oud. Ze kennen elkaar en raken aan de praat. Op een zeker moment neemt het gesprek een minder prettige wending. Volgens de stukken krijgen de mannen een different, een meningsverschil.

Ook Henricus Eggink heeft een café. Een herberg met aanzien, want het is van oudsher de plek waar de heren van de Marke van Hengelo neerstrijken na hun jaarlijkse vergadering in de kerk. En er voor een aardig bedrag verteren. Dat was ook al zo in de tijd dat zijn oom Theodorus Rumpius junior het café bestierde.

Van Henricus zelf zijn in het dorp geen sporen meer te vinden. Waar zijn café stond, is niet bekend, al weten we dat het in de buurt van de kerk geweest moet zijn. Maar daar waren destijds zo veel herbergen. Wel kunnen we nog een glimp opvangen van zijn grootvader aan moederskant, de predikant Theodorus Rumpius senior. Zijn naam prijkt op het naambord dat hoog in de Remigiuskerk hangt. Boven die van diens zoon Henricus, ook predikant, en eveneens een oom van Henricus Eggink. Over deze laatste oom werd thuis echter niet veel gesproken.

Valscheid in een Authentieke Akte.

                                                                                                                         www.oudhengelo.nl


Dit verhaal is eerder verschenen in de Zuphense Courant op 25 mei 1904  en op de website:   www.oldhengel.nl 

Website opmaak  H.M. Somsen.


De dorpsveldwachter van weleer was een gemoedelijke sul. Bij tijd en wijle schreef hij eens een bon wegens lopen op andermans grond, pakte hij de dief op die een kip gejat had of gooide hij tijdens de kermis een dronkelap ‘onder de toren’. Veel meer hoefde ook niet, criminaliteit en vandalisme waren onbekende begrippen. Het vangen van stropers vergde een groot deel van hun dagtaak. Stropen was de favoriete bezigheid van de halve mannelijke plattelandsbevolking. Het illegale jagen op hazen, fazanten en ander ‘schadelijk ongedierte’ zorgde voor een kostelijke variatie op het eentonige voedsel. Tegelijkertijd was het een spannend avontuur, waarvan na goede afloop volop verslag werd gedaan in de plaatselijke herberg. Een beetje ervaren stroper bleef met gemak uit de handen van de bedaarde gemeenteveldwachter. Daarom kwamen de rijksveldwachters de politiekorpsen versterken. Zij hadden een heel andere instelling en mentaliteit en bedierven de pret van de stropers.

Gevallen voor de keizer. 

Door H. Schuppers-Demming                                                                            www.oudhengelo.nl

Dit is het verhaal over de lotgevallen van enkele doodgewone boerenjongens uit het Gelderse Hengelo, die werden meegezogen in de grote politieke ontwikkelingen van hun tijd. En daarmee met hun leven betaalden.

Verplicht in dienst
Gelderland maakte sinds tijden deel uit van de Republiek der Nederlanden. Met behulp van de Nederlandse patriotten werd de Republiek in 1795 veroverd door het Frankrijk van Napoleon. In 1806 benoemde Napoleon zijn broer Lodewijk tot koning van Holland en werd Nederland een koninkrijk. Daarmee werd de grondslag gelegd voor de latere monarchie. In 1810 zette Napoleon zijn broer af en lijfde hij Nederland bij het Franse Keizerrijk in. Na een korte overgangsperiode werd de wetgeving van het Franse keizerrijk per 1 januari 1811 onverkort van kracht in de voormalige Bataafse Republiek. Een van de dingen die voor de bevolking direct merkbaar was, was de invoering van de dienstplicht (ook wel de conscriptie genoemd), die in Frankrijk al eerder was ingegaan.

Uit de dagen van de Todt

Door Herman van Velzen.

Dit verhaal is reeds eerder verschenen op de website: www.oldhengel.nl
Het verhaal heeft in negen delen in de Graafschapbode van 1947 gestaan.

Inleiding G. Morsink op 1-6-1948, ambtenaar ter secretarie: Het verhaal "Uut de dagen van de Todt" is geschreven door de bekende Achterhoekse schrijver Herman van Velzen. Dit is de schuilnaam voor Frans Roes uit Hengelo G, Banninkstraat. De in het verhaal vermelde feiten zijn door hemzelf, tijdens zijn gedwongen werkzaamheden bij de Todt, meegemaakt. Zij berusten op historische gegevens en vallen in het tijdsbestek oktober 1944 tot april 1945.

De werkzaamheden bestonden in het graven van loopgraven, z.g. 'éénmansgaten' (ronde gaten met een gemiddelde middellijn van ca. 75 cm. en een diepte van ca. 1 m. in de bermen van de wegen), alsmede het maken van 'stellingen'. De schrijver treedt in het verhaal op onder de naam Marinus Kruithof.

Met de plaats Koolhoven duidt hij Hengelo Gld. aan.


Diverse historische verhalen uit de Hengelose geschiedenis.

1765 1801 Hengelo dorpsgezicht                                                          Dorpsgezicht Hengelo 1765-1801


Diverse onderzoekers naar de geschiedenis van Hengelo willen hun verhalen met ons delen op deze website. Voor sommige verhalen, die ook al op een andere website staan, hebben wij toestemming gekregen om ze hier nog eens te publiceren.

Het is mooi dat de geschiedenis van Hengelo op deze wijze voor iedereen toegankelijk wordt. We zijn nog steeds op zoek naar meer verhalen over de historie van Hengelo, ook al werden ze al eens eerder uitgebracht. Uiteraard zal bij plaatsing de bron worden vermeld.

 

Wilt u helpen om de informatie op deze website te zetten? Neem dan contact met ons op via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.