Pastorie Zelhem,
voormalig aan de Doetinchemseweg 2    
 
Laatst bijgewerkt: juni 2014 www.oudzelhem.nl

 

Aan dit artikel werkten mee:

Gerrit Rijsdorp - 12 Eeuwen Lambertikerk
G.J. Weenk
- bevolkingsregister
Elly en Harry Somsen - kadaster en huisnummers

 

Over de boerderij:

 
Oudste vermelding: 1625 Saelstede, in bezit geweest van klooster Sion
Oude straatnaam: Briesenstraat (later Stationsstraat)
Opmerking: Deze kavel heeft honderden jaren bewoning gehad. In 1625 is dit perceel naast de kerk met daarop de Duinckhoff in beheer bij de rentmeester Haeghen van de Geestelijke Goederen in Doetinchem (klooster Sion). Onder het oude pand zat een oude kelder die mogelijkerwijze nog uit die tijd stamt, deze is bij de sloop in 1968 afgebroken.

Nr.9: Den anderen hofstuck Saelsteede dezer vic. Groot 1½ shep. geseis is gelegen N. anende Brissenstraete; O. anende Hend. Bissenhof; S. anende Richtershofken; W. aen no.8 vors.

Staat in: Het Dorp
Verbouwing(en): ± 1806: toen zat de voordeur aan de Briesenstraat
1824: renovatie, vloeren, vensters en een pomp om de kelder leeg te pompen bij wateroverlast
1833: opknapbeurt voor komst van ds. Sijll
1857: afbraak en nieuwbouw, voordeur aan de Doetinchemseweg
1925: elektra
Kadaster 1822:  
Eigenaar: Zelhem, hervormde Pastorie (Geestelijk Rentambt)
Woonplaats: Doetinchem
Kadasternummer(s): N 523 schuur en erf (van de oude pastorie De Weeme)
N 1150 moestuin
N 1151 huis en erf

 

Pastorie

Het dorp Sellem, detail uit de kaart van 1641 van Nicolaas Geelkerken

 

kadasterkaart pastorie

Detail uit kadastrale kaart van 1822 (L.C. Machen)

 
(E)igenaars - (P)achters:

(E)

tot 27-10-1804 ds. Hummelinck

(E)

27-10-1804: Doetinchemse Geestelijke Rentambt, gekocht voor fl. 4200,00
 
Bevolkingsregister en huisnummers vanaf 1829:
1796-                         1833:         23 ds. Derk Hummelinck en A.J.Th.G. Nies van 20-03-1796 tot 09-01-1833
1840-1847:  23 ds. Rutgerus van Sijll en Grada Everdina Ebbink, vanaf 09-06-1833
1848-1850: 23 ds. R. van Sijll en G.E. Ebbink
1851-1860:      A21 ds. R. van Sijll en G.E. Ebbink
Tijdens de sloop in 1858 en nieuwbouw op de oude fundamenten van de pastorie gaan zij tijdelijk aan de overkant van de Markt wonen op nr. A5 waar F.J.A. Baas Becking in 1856 zijn burgemeesterschap moest beëindigen.
1861-1870:  A23 ds. R. van Sijll en G.E. Ebbink vertrekken op 01-02-1865 naar Winterswijk
ds. Petrus Albertus Jacobus Noordink en Cornelia Tjebbes komen 03-09-1865 en vertrekken op 09-10-1870 naar Goinga
1871-1880: A67k ds. Jacobus Kooy en Constantina Auguste Johanna Boesveld komen 19-11-1871 en vertrekken op 1872 naar Wageningen
ds. Theodor Jacob Locher en Maria de Clercq komt 26-10-1873 en vertrekken op 30-05-1880 naar Charlois. ZH.
1881-1900: A67k ds. Hermanus Frederik Octavius Hendrik Ulfers komt 26-7-1882 en vertrekt op 26-05-1895
ds. Bartholomeus de Planque en Maria Eigeman komen 1896 van Gendringen
1900-1924: A32 - A49 - A52 ds. B. de Planque en M. Eigeman
1924-1939:     A52 ds. B. de Planque en M. Eigeman vertrekken in 1930 naar huis A172-A195 aan de Halseweg 25
  ds. Herman Mondt en Aleida Antonia Johanna Lovink, komt 1930 van Leiderdorp en vertrekken op 07-02- 1937 naar Apeldoorn
A77 - A87 ds. Oene Huistra tr 1930 met Aaltje Geziena Brouwer komen in 30-05-1937 van Midwolde en vertrekken op 15-06-1947 naar Menaldum
ds. Jelte Wiersma en Fracoise Andrée den Bosch vanaf 05-10-1947
1939-1964: A87 ds. J. Wiersma en F.A. v.d. Bosch † 1961
1964-1969: Doetinchemseweg 2 ds. J. Wiersma tot de sloop van de pastorie in 1968, verhuist naar de Halseweg 21 en in 1974 naar de Hummeloseweg
Afbraak in 1968 van het pand en bouw van een winkelcentrum met bovenwoningen.
 
 

De oudst bekende pastorie, is tot in 1806 bewoond geweest, stond op de Wemerhof, De Wheme, waar nu Stationsstraat 22 is.

Het statige huis domineerde het dorpsbeeld van Zelhem. Het eerbiedwaardige is ooit gebouwd op een middeleeuwse kelder van circa 8 X 10 mtr. Die kelder is voorzien geweest van grote tonggewelven en twee enorme vierkante pilaren die de ruimte in zes vakken verdeelde. Drs K.J. Steenhouwer is van mening dat kelders van deze grootte na 1650 niet meer zijn gebouwd. Het perceel waarop de pastorie stond wordt in in 1625 Saelstede genoemd.

Wanneer ds. Hummelinck in 1797 predikant in Zelhem wordt, gaat hij in de boerderijwoning wonen, hoek Stationsstraat - Doetinchemseweg, die hij in familiebezit heeft. Blijkbaar heeft geslacht Hummelinck geldgebrek en willen in 1804 het huis met bijbehorende grond verkopen aan het Geestelijk Rentambt Doetinchem. Het gaat om de Saelstede waar het huis op staat. In diezelfde akte wordt vastgelegd, dat het huis waarin hij woont voor altijd bestemd moet worden en blijven als woning voor een Zelhemse predikant. Daarmee wordt zijn woning verheven tot pastorie voor Zelhem. De familie Hummelinck ontvangt hiervoor 4.200 gulden.
Kort na de verkoop klaagt ds. Hummelinck dat de pastorie erg slecht was en erg klein is om te bewonen met zijn 9 kinderen. De rapporteur stelt een verbouwing voor, aangepast naar de wensen van de predikant. In 1805 wordt het pand grondig verbouw.

Pastorie
3 bouwtekeningen van F. Wellenborg uit ± 1804 ter vergroting van de pastorie,
voor de verbouwing in ± 1806.
 

Pastorie
Plattegrond van bovenstaande bouwtekening.

 

Pastorie
Bouwtekening 2

 

Pastorie
Bouwtekening 3, met de uiteindelijke voorgevel van de verbouwde Pastorie

Ondanks de verbouwing van ± 1806 is de pastorie in 1848 weer dringend aan verbetering toe, maar dat duurt nog 10 jaar. Kerkvoogden maken plannen. Ideeën genoeg. Aan geld alleen maar gebrek. Men wil een huis bouwen van 4.000 gulden en vragen van de Synode een bijdrage van 3.000 gulden. De woning ligt beneden het peil van de straat. Wateroverlast. Een reddeloos gebouw. Regent het, dan moet de dominee de kamer leeghalen waar het lekt, en het water opvangen in tobbes.
In 1854 grijpt de dominee zijn kans. De synode wijst de subsidie af wegens slecht beleid van de kerkvoogden. De kerkvoogden houden collecte na collecte voor de nieuwbouw. Hieruit ontstaat een toezegging van 830 gulden. Dan wordt er een aandelen lening uitgeschreven en de aanbesteding kan in 1857 gedaan worden. De pastorie komt weer op de oude gewelven te staan. Arnold Middeldorp is de hoofd aannemer en Gerrit en Jan Bel zijn de mede aannemers. Van de oude pastorie kunnen 68.000 stenen en 6.000 dakpannen weer gebruikt worden.

Al in 1861 komen de eerste klachten over de slechte gebruikte verf. Omdat er oude stenen zijn gebruikt zijn de gevels beraapt en wit geschilderd. In 1866 lekt het dak, dat komt omdat het dakvlak niet voldoende afloopt en er oude dakpannen zijn gebruikt. Ook de goten voldoen niet. Die zijn van hout gemaakt, bekleed met koper of zink. Het water loopt langs de muren waardoor het binnen vochtig is. In de kelder staat regelmatig water, die met een pomp droog gehouden moet worden.
Wanneer in 1930 ds. Mondt naar Zelhem komt wordt de pastorie grondig onder handen genomen. Een nieuw dak met een grotere hellingshoek, nieuwe zoldervloeren, terrazzo vloer in de gang, watercloset.
Bij het bombardement op 23 maart 1945 loopt de pastorie schade op die zo snel mogelijk hersteld wordt.

In 1964 komt projectontwikkelaar Te Mebel om op die plek een winkelgalerij te bouwen, en de pastorie wordt in 1968 afgebroken.

Die kelder???
Oh ja, hoe is dat nu met die gangen naar De Pol, De Papenborg, De Gasthuisplaats enz?
In het verhaal hebt u kunnen lezen dat de oude pastorie met de voorgevel naar de huidige Stationsstraat stond. De ingang naar de kelder was volgens de plattegrond van 1804 aan de oostzijde van de kelder. De nieuwe pastorie stond met de voorzijde naar de Doetinchemseweg en de ingang naar de kelder was aan de noordzijde van de kelder. Die ingang aan de oostzijde is als een soort nis na 1858 zichtbaar gebleven en dat is dan een van de vermeende ondergrondse gangen geweest…..

 

Pastorie

Afbeelding uit 1937

Foto uit collectie van Eef Oosterink

 

Pastorie

Foto uit collectie van Harry Somsen

 

Pastorie

Foto uit 1963 van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

 

pastorie

Foto uit collectie van Eef Oosterink

 

Pastorie

Foto uit collectie van Harry Somsen

 

Pastorie

De Pastorie aan de achterkant

Foto uit collectie van Eef Oosterink

 

Pastorie

Foto uit collectie van Eef Oosterink

 

Pastorie

Foto uit collectie van de familie Oldenboom

 

Pastorie

ds. Mondt en zijn vrouw achter de pastorie

Foto van de familie Mondt

 

klein westland5

Foto uit collectie van Eef Oosterink

 

Pastorie

Deze ansichtkaart is verstuurd in 1947

Ansicht uit collectie van Willem Hartemink

 

Pastorie

© Tekening door Henk Ooyman

 

Pastorie

Een gedeelte van de gewelven in de kelder van de pastorie.

Foto uit collectie van Eef Oosterink

 

kelder pastorie

De krantenfoto bewerkt om een beter inzicht te krijgen hoe groot deze was.

Bewerking krantenfoto door Harry Somsen

 

afbraak pastorie

Tijdens de afbraak in 1968

Foto uit collectie van Eef Oosterink