Joodse Gemeenschap

 

  synagoge uitsnede De Hengelose Synagoge aan de Hofstraat.

In Hengelo woonden ca. 1750 twee joodse gezinnen. 

In 1750 werden de eerste twee Joodse huwelijken in de Hervormde Kerk gesloten omdat ze sinds de Unie van Utrecht in 1579 verplicht waren hun huwelijk te laten registeren. 
Wie dit waren is niet bekend ????? Een losse en vage notitie in het Gemeentelijk Archief van Hengelo Gld. suggereert dat de Joden reeds in 1752 toestemming vroegen voor de aanschaf van een stukje grond om hun doden te begraven, mogelijk waren er kleine kinderen uit deze jonge gezinnen overleden.

In het menu aan de rechterzijde laten wij zien wat er op dit moment aan gegevens over een onderwerp ingebracht is.

Voor genealogien van de diverse Joodse personen staan een aantal familie geschiedenissen al onder; Genealogien.

Joodse oorlogsverhalen onder; Verhalen WO II

We willen de hoofdstukken uitbreiden, mogelijk met Uw hulp.

Wij zijn nog op zoek naar personen die hierop een aanvulling kunnen geven.

Graag contact opnemen met; Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

Verwantschap J Familie Hengelo S. Laansma De verwantschap tussen een aantal Joodse familie's in Hengelo Gld. Bron S. Laansma. 

 

Dit artikel is reeds eerder verschenen in het artikel Jodendom op Wikipedia.                                                           www.oudhengelo.nl

Joodse plichten en gebruiken.

Joden die volgens de tradities leven, volgen een groot aantal plichten en gebruiken die ook voor buitenstaanders zichtbaar zijn. Deze zijn onder meer:

  • Sjabbat: de vrijdagavond en zaterdag, wanneer joden naar de synagoge gaan en niet werken.
  • Kasjroet: een stelsel van spijswetten, waaruit onder andere volgt dat joden geen varkensvlees mogen eten, en dat melkproducten en vlees niet gelijktijdig gebruikt mogen worden.
  • Mezoeza: aan de deurpost van een woning is een houder bevestigd met daarin een rolletje perkamentmet de tekst van een belangrijk gebed, het Sjema.
  • Tefilien: gebedsriemen die gedragen worden tijdens het bidden, ook met houders voor heilige teksten.
  • Keppel: joodse mannen lopen met bedekt hoofd. Ze dragen bijvoorbeeld een hoed, maar vaak ook een keppel.
  • Talliet(gebedskleed) met tsietsiet, symbolische franjedraden, al dan niet permanent gedragen of alleen tijdens de ochtenddienst.
  • Briet mila: joodse jongetjes worden op de achtste dag na hun geboorte besneden.
  • Bar en bat mitswa: joodse kinderen worden vanaf hun bar mitswa (voor jongens: 13 jaar) of bat mitswa (voor meisjes: 12 jaar) als volwassen gezien in de ogen van de joodse wetgeving. Zij zijn dan ook vanaf dat ogenblik zelf verantwoordelijk voor het naleven van de geboden en verboden (mitswot).
  • Choepa:een soort afdak gebruikt tijdens het joodse huwelijk.
  • Matzes: ongerezen brood eten tijdens Pesach, het herdenkingsfeest voor de uittocht uit Egypte.

eerder gepublceerd op de website van Iding.                                                                                            www.oudhengelo.nl

De Synagoge in 1790

In Hengelo was al omstreeks 1790 een gedeelte van een huis door de joden gehuurd om gebruikt te worden als sjoel. In 1810 betaalde men daarvoor F 14 per jaar.

Die huur werd voor de helft opgebracht door joden uit Zelhem. Als chazzan was Naphtali Herz in dienst voor F 7 per jaar. Na de huiskamersjoel kwamen de joden vanaf 1822 bij elkaar in een klein schuurtje.

Kerkmeester was de 50 jarige Levij Windmuller, die twaalf jaar later subsidie kreeg van Rijksinstandties. In 1837 werd de kleine schuursynagoge in de Hofstraat geheel vernieuwd. De oude slager Levij Windmuller trok in 1844  met zijn vrouw en dochter Esther naar Vorden en begon op 67 jarige leeftijd nog een slagerij.

In 1875 werd een regelement door het kille bestuur opgesteld, ondertekend door Joseph Windmuller. De naam van de kille luidde toen officieel “Nederlands Israëlietische Bijkerk Hengelo in Gelderland”. zolang de kille minder dan 50 contribuerende leden had, zouden de drie bestuurders de bijkerk leiden.

Met Pesach verstrekte het bestuur paasbroden aan armen, zieke militairen en gevangenen. Zitplaatsen werden zoals overal gebruikelijk was, voor één jaar verhuurd. Armlastigen konden gratis onder in de sjoel trouwen.

Synagoge Hofstraat

Joodse gemeente in Hengelo Gld.

In Hengelo woonden ca. 1750 twee joodse gezinnen.  

In 1750 werden de eerste twee Joodse huwelijken in de Hervormde Kerk gesloten omdat ze sinds de Unie van Utrecht in 1579 verplicht waren hun huwelijk te laten registeren. 
Wie dit waren is niet bekend ????? Een losse en vage notitie in het Gemeentelijk Archief van Hengelo Gld. suggereert dat de Joden reeds in 1752 toestemming vroegen voor de aanschaf van een stukje grond om hun doden te begraven, mogelijk waren er kleine kinderen uit deze jonge gezinnen overleden.

Familie Windmuller aan de Spalstraat 7-9, Dorp 10

Levi Windmuller * Frankenborg / Oberhausen Hessen 9-9-1773, overleden 12-11-1838 Vorden
zoon van Joseph Windmuller en … Levi was slachter van beroep en kerkmeester van de Nederlandsch Israelitische Bijkerk Hengelo in Gelderland.
In 1813 wordt er een lijst van Hengelose Joden opgesteld en goedgekeurd en ondertekend door Levy Windmuller,  als Parnassim = voorzitter van de Joodse gemeenschap.
Levi Windmuller trouwt 26-3-1808 Hengelo Gld. Tevens datum van vestiging in Hengelo.
Hij tr.met  Betje ( Elisabeth/ Engeline) Liefman, * ca 1785 Harlingen, overleden in Vorden 1-5-1862.

Hun kinderen: 
Joseph Windmuller* 18-2-1810 Hengelo Gld., overleden 23-12-1894 Vorden, 84 jaar, koopman
Esther Windmuller * 6-6-1813 Hengelo Gld, overleden 13-2-1887 Vorden, 73 jaar, ook begraven.
Lipman Windmuller* 18-2-1816 Hengelo Gld, overleden 8-6-1896 Hengelo Gld, ook begraven.
Hertog Windmuller* 17-6-1821 Hengelo Gld, overleden 4-11-1840, Hengelo 19 jaar, ook begr. 
Spalstraat 7 9 met onderschrift HD  Spalstraat 7-9 winkel Windmuller, later Jacobs. Foto: uitsnede coll. H. Schuppers -Demming

De familie Samuel Jacobs Spalstraat 7-9 in Hengelo. 

Door Edith  Jacobs

(Samuel Jacobs, meestal Broer genoemd) en oom Max (Emanuel) begonnen in de jaren '20 een manu­fac­turen­zaak, (tegenwoordig Spalstraat 7-9 na Lentferink nu Frederiks by Jessi). Ook zwager Lex (Alexan­der) Cohen, getro­uwd met zus Sarah Jacobs, ( Ruurloseweg 18) was werkzaam in de zaak.

De drie gingen meestal de boer op met hun handelswaren. Ze handelden naast manufacturen in stoffen, bed­overtrekken, dekens, gordij­nen, kinderwagens, petten, onder­goed. Kortom van alles, zoals dat in die tijd in bijna elke winkel gewoon was.
De winkel zelf was alleen open op marktdagen. Dat waren drukke dagen in Hengelo. Dan waren er ook veel koffiedrinkers en mensen die er hun fiets stalden. De drie echtge­notes naaiden kleren en zorgden voor kussen- en bedvul­lingen.
2uitsnede Spalstraat met onderschrift HDSpalstraat 7 en 9 winkel van de fam. Samuel Jacobs en Lex Cohen. Daarvoor L. Windmuller en Zn.  Foto; uitsnede coll. H. Schuppers-Demming.


De familie Fortuin in Hengelo

De familie fFortuin  woonden eerst aan de Spalstraat, later Kerkstraat 2/5, Marktplein

Pinchas Zelig Jacobs Fortuin, in de burgelijke stand ingeschreven als Salomon Jacobs Fortuin * Lochem 1801, overleden 28-12-1859 Hengelo Gld.
Zijn grafzerk was de oudste zerk op de begraafplaats in Hengelo Gld. Hij was de zoon van Jacob Fortuin uit Lochem.
De familie Fortuin kwam in 1835 van Lochem naar Hengelo Gld., nadat ze reeds voor 1760  in Lochem ingeschreven stonden.

Spalstraat ca. 1910 R. Notarishuis WL De Spalstraat met links de winkel van Sally Fortuin en daaarnaast cafe Flora, iets verderop hotel De Karper van Willem Witte. Rechts het notarishuis.
Foto coll. W. Luimes

De familie Cohen-Jacobs Ruurloseweg 18 

Alexander Cohen * 5-3-1896 Delfzijl, vermoord 9-7-1943 Sobibor, 47 jaar, zoon van...
Alexander komt in 1914 naar Hengelo, trouwt 22-8-1921 met; Sara Jacobs* 4-7-1894 Hengelo Gld. vermoord 9-7-1943 Sobibor, 49 jaar dochter van Abraham Jacobs 1848-1918 en Roosje de Groot 1854-1895. 

fam. Cohen Hengelo

Het hele gezin kwam in 1943 in Sobibor om het leven . Alex werd 47 jaaroud, Sara 49 jaar, Frits 20 jaar, Bram 19 jaar en Hans 16 jaar oud. Foto W. Luimes.

kinderen van Alex en Sara Cohen-Jacobs:
Frits * 20-6-1922 Hengelo Gld., vertrekt naar Nijkerk en gaat bij uitgeverij Kallenbachwerken, vermoord 11-6-1943 Sobibor, 20 jaar
Abraham (Bram) * 12-11-1923 Hengelo Gld. bakkersknecht in Utrecht,vermoord 6-1-1943 Auschwitz.
Hans* 23-4-1927 Hengelo Gld. woonde nog thuis, vermoord 9-7-1943 Sobibor, 16 jaar

Familie A. Meijers Hengelo en Doesburg

Grootouders:
Aäron Meijers,* Goor 12-6-1883, op 2 mei 1943 gearresteerd in Markelo, waar ze geruime tijd ondergedoken hadden gezeten, vermoord 14-5-1943 Sobibor, 59 jaar, veehandelaar en slachter, lompenhandelaar, handel in huiden van koeien voor de lederindustrie, konijnen en mollenvellen voor de bontverwerking.
Aäron Meijers, tr. Rebecca Jacobs,* Hengelo Gld. 1-10-1881, op 2 mei 1943 gearresteerd in Markelo, vermoord 14-5-1943 Sobibor, 61 jaar.

Huis aan de REGELINKSTRAAT BLZ 218 WL

Het huis aan de Regelinkstraat 15. Foto: W. Luimes.

Subcategorieën